Trzy rzeczywistości
Badając pewne zjawiska i opisując je w pracach naukowych można popełnić łatwo w błędne rozeznanie pomiędzy trzema rodzajami rzeczywistości: jak jest, jak może być i jak chcemy by było; dotyczy to zarówno teraźniejszości jak i przyszłości. W teraźniejszości trzeba umieć rozróżnić między wszystkimi trzema rodzajami rzeczywistości; w przyszłości między dwoma ostatnimi.
Nie oznacza to, że należy pisać tylko o tym jak jest, opisywać tylko fakty, a nie hipotezy i scenariusze rozwoju sytuacji, a także własne prognozy. Ważne jest tylko, by wyraźnie zaznaczyć, co się ma w danej chwili na myśli, którą rzeczywistość się opisuje.
Pokrewnym błędem jest wzięcie pewnego pojedynczego zdarzenia, zachowań niewielkiej grupy ludzi za trend właściwy całemu społeczeństwu. To znów rozróżnienie między tym, co jest a tym co może być, choć rozróżnienie raczej ilościowe. Niewykluczone że w przyszłości zachowania tej małej grupy staną się powszechnym wzorcem; ale dziś takim wzorcem nie są.
Niestety niełatwo jest ocenić, czy nie popełniło się takiego błędu korzystając z opracowań innych, chyba że jest ich na tyle dużo, że można porównać, przyjrzeć się zjawisku z wielu stron, na podobieństwo obrazu z wielu kamer w telewizyjnej relacji z meczu. Tylko, że w ciekawych, nowych obszarach badawczych nie ma zbyt wielu opracowań.
10 kwietnia 2006
odsłon 681
